West Betuwe aan het water

West Betuwe combineert rustig varen op de Linge met vestingstadjes als Asperen en Heukelum, tussen de rivieren Waal en Linge in West-Gelderland.

West Betuwe is een jonge gemeente in het uiterste westen van de provincie Gelderland, ontstaan in 2019 uit de samenvoeging van Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal. Met ruim 53.000 inwoners op ruim 200 vierkante kilometer is het een landelijke gemeente met veel fruitboomgaarden: in het voorjaar kleuren de boomgaarden wit en roze van de bloesem. Dwars door het gebied kronkelt de rivier de Linge, terwijl de Waal de zuidgrens vormt. Hoofdplaats Geldermalsen ligt centraal en heeft een treinstation aan de MerwedeLingelijn.

De drie voormalige gemeenten hebben zelf ook een geschiedenis van fusies. Neerijnen werd in 1978 gevormd als aparte ‘Waalgemeente’, nadat verzet was gerezen tegen een geplande aansluiting bij Geldermalsen. Lingewaal ontstond in 1986 uit een samenvoeging van Asperen, Herwijnen, Heukelum, Spijk en Vuren en stond lokaal bekend als de ‘kwartetgemeente’.

De gemeente ligt centraal in Nederland en wordt doorsneden door de snelwegen A2 en A15, met de Betuweroute als goederenspoorlijn vlak ernaast. Toch overheerst buiten de dorpskernen de rust: het buitengebied is dunbevolkt en vooral in trek bij wandelaars, fietsers en fruittelers.

Varen in West Betuwe

Voor watersporters is vooral de Linge interessant: een rustige, kronkelende rivier zonder beroepsvaart, omzoomd door vestingstadjes, molens en oude kerktorens. Twee jachthavens bieden een vertrekpunt om dit stukje Gelderland vanaf het water te ontdekken: W.S.V. De Wiel bij Heukelum en Passantenvoorziening bij Asperen, nog geen kilometer bij elkaar vandaan.

Wie verder de Waal op wil, hoeft niet ver te varen: het Brakelseveer verbindt Herwijnen met Brakel, en bij Vuren steken twee voetveren over naar Woudrichem en naar Slot Loevestein. Bij Enspijk vaart een klein voetveer naar buitenplaats Mariënwaerdt. Voor wie liever bij de Linge blijft: de gemeente telt meerdere historische bruggen over de rivier, onder meer tussen Geldermalsen en Buurmalsen en tussen Asperen en Leerdam.

Landschappelijk ligt West Betuwe grotendeels in de Tielerwaard, met de Linge als centrale as en de Waal als zuidgrens. Oude dorpskerken, zoals die van Deil, Meteren en Ophemert, en de korenmolen de Bol bij Varik, markeren de skyline langs de dijken en zijn vanaf het water goed te herkennen.

Ook aan de wal valt genoeg te ontdekken. Bij Heukelum staat het 13e-eeuwse Kasteel Heukelum, een rijksmonument met gracht en ophaalbrug dat vanaf de Lingedijk goed te zien is. Het kasteel dateert uit ongeveer 1280 en werd in het Rampjaar 1672 door de Fransen geplunderd, waarna alleen de poorttoren overeind bleef staan voor herbouw. Bij Asperen ligt Fort bij Asperen, een fort uit de Nieuwe Hollandse Waterlinie dat sinds 2021 tot het UNESCO Werelderfgoed behoort en tegenwoordig een restaurant en museum herbergt.

Naast Geldermalsen vormen Waardenburg, Beesd, Haaften, Herwijnen en Heukelum de belangrijkste dorpskernen, elk met eigen winkels en horeca. Wie een tochtje over de Linge combineert met een bezoek aan wal, vindt in deze dorpen volop gelegenheid om aan te leggen en een broodje of kop koffie te halen voordat de tocht verdergaat.

West Betuwe grenst onder meer aan Buren en West Maas en Waal, en valt onder de provincie Gelderland. Voor wie de rust zoekt is dit een gemeente met weinig grote steden, maar wel veel water, boomgaarden en een rijke laag geschiedenis, van middeleeuwse kastelen tot een fort in de Nieuwe Hollandse Waterlinie.